Inspiracja: „Caryca” Ellen Alpsten, wyd. Sonia Draga 2011 r.Wiele mówi się o Carycy Katarzynie, mając na myśli Katarzynę II, natomiast mało wspomina się o pierwszej carycy Imperium, Katarzynie I, żonie Piotra Wielkiego. A była to postać nietuzinkowa, potrafiąca w sposób perfekcyjny łączyć politykę, wojnę i miłość. Była żoną, kochanką, matką i morderczynią, ale też pierwszą kobietą, która samodzielnie władała Rosją. W książce autorka przedstawia zbeletryzowaną biografie Marty Skowrońskiej, bo tak właśnie nazywała się imperatorowa Rosji (imię „Katarzyna” przyjęła dopiero podczas konwertowania na prawosławie).
Historia prostej dziewczyny z ludu owiana jest wieloma tajemnicami. Po pierwsze nie wiemy kiedy i gdzie się urodziła. Kim byli jej rodzice i ile miała rodzeństwa. Jakim cudem trafiła do marszałka Szeremietiewa i jak została kochanką cara Piotra.
Zacznijmy jednak od początku. Marta była córką prostego chłopa i wraz z rodziną mieszkała w przyklasztornej wiosce gdzieś na terenie dzisiejszej Łotwy. O matce niewiele wiadomo (wymienia się dwie kobiety: Dorotę Hann lub Elżbietę Moritz), natomiast pochodzenie ojca budzi wątpliwości. Prawdopodobnie był chłopem pańszczyźnianym pracującym w majątku księcia Sapiehy. Książe musiał sprzedać część ziem za długi karciane wraz z podanymi. Mógł też być zubożałym szlachcicem, którego pochodzenie niektórzy wiążą z podkarpacką linią Skowrońskich (zajmujący się lokalną tematyką historycy i regionaliści: dr Kazimierz Skowroński i Marian Piórek dowodzą, iż Katarzyna pochodziła z rodu Skowrońskich herbu „Jastrzębiec”, zaś jej ojciec Samuel Skowroński był szlachcicem spod Kolbuszowej na podkarpaciu, który zmuszony był uciec w Inflanty po zabiciu innego szlachcica. Na dowód tego przytaczane są drzewa genealogiczne oraz kolbuszowskie pochodzenie nazwiska Skowroński, rodu osiadłego także w Małopolsce. Myślę, że jest to dość naciągana teoria). Niektórzy historycy twierdzą, że była szlachcianką ze zubożałego rodu Skowrońskich, herbu „Tępa Podkowa” ale to również nie ma potwierdzenia. Pewne jest to, że pochodziła z niemieckiej rodziny. Prawdopodobnie poszukując kawałka ziemi ojciec trafił do Inflant.
Chłopska rodzina Katarzyny, ilustracja poglądowa, (Canaletto/domena publiczna).
Marszałek Borys Szeremietiew, domena publiczna.Michael Farquhar w swojej książce „Sekrety carów. Intrygi, skandale i zbrodnie Romanowów” podaje zgoła inną wersję tych wydarzeń. „Nastolatka, wojenna branka, była przekazywana z rąk do rąk, mając na sobie li tylko okrywający jej nagość żołnierski mundur, aż w końcu została sprezentowana pięćdziesięcioletniemu marszałkowi polnemu Borysowi Szeremietiewowi. U boku marszałka, służąc jako praczka lub kochanka, a być może jedno i drugie, wpadła w oko Aleksandrowi Mienszykowowi”.
Można powiedzieć, iż od czasu „przejęcia” jej przez księcia zaczyna się prawdziwa historia Kopciuszka, który zostaje nie tyle królową, co carycą.
Marta jako kochanka Mienszykowa przyjeżdża do jego moskiewskiego pałacu i tam właśnie spotyka cara, chociaż są dwie wersje tego wydarzenia. Pierwsza mówi o tym, iż w koszarach wojskowych, po jednej z ostrych pijackich libacji Piotr I doznaje ataku epilepsji, który Marta potrafi opanować. Faktycznie Piotr cierpiał na tę chorobę, prawdopodobnie po załamaniu psychicznym, gdy „strielcy”, straż królewska, podczas powstania zamordowali jego wujków i krewnych. Od tego momentu przez całe życie cierpiał na ataki padaczki. Juel Just, duński wysłannik do Rosji, tak opisał te ataki: „Jego twarz była wyraźnie blada, zniekształcona i brzydka. Robił grymasy i ruchy… kręcił głową, przewracał oczami, drgał rękami i ramionami… Zdarza się to często, gdy jest zły, otrzymał złe wieści, zdenerwowany lub pogrążony w myślach”.
Uspokojony car zasnął w objęciach kobiety, a kiedy rano obudził się, Mienszykow opowiedział mu o całym zajściu. Wtedy zażądał oddania dziewczyny i tak stała się ona wierną towarzyszką Piotra I.
Druga wersja wspomina o tym, że dziewczyna miała tak mocna głowę, że tylko ona i car pozostali „prawie” trzeźwi po pijackiej orgii. Miało to tak zaimponować carowi, że zabrał ja z pałacu księcia. Trzeba również wspomnieć, że Marta była nie tylko ładną kobietą, ale również miłą, uśmiechniętą i ciepłą. Dla cara była również bardzo wyrozumiała, tolerując jego wszystkie kochanki.
Mimo, że była analfabetką posługiwała się czterema językami: rosyjskim, niemieckim, polskim i szwedzkim. Towarzyszyła carowi w jego wyprawach wojennych, nosiła męski mundur wojskowy, nie bała się trudów życia wojennego i umiała bardzo trafnie doradzać w sprawach politycznych i wojskowych. Była też jedyną osobą, która potrafiła łagodzić ataki choroby i hamować napady wściekłości. Stała się więc jego nieodłączną towarzyszką. Zresztą Piotr naprawdę bardzo ją kochał.
Jak pisał Robert Massie – amerykański historyk, zdobywca nagrody Pulitzera, znawca dziejów dynastii Romanowów: „Dzięki niezwykłym przymiotom serca i umysłu umiała nie tylko go koić, bawić się z nim, kochać go, ale także uczestniczyć w jego życiu wewnętrznym, rozmawiać o poważnych sprawach, omawiać zamysły i zapatrywania, dodawać nadziei i wspierać aspiracje. Jej obecność dodawała mu otuchy, a rozmowy z nią podnosiły go na duchu i sprawiały, że odzyskiwał równowagę”.
Mamy jeszcze jedną nieścisłość, a mianowicie imię późniejszej carycy. W źródłach znajdujemy informację, że kiedy Marta urodziła Mienszykowowi syna (miała z nim dwójkę lub trójkę dzieci), ten stwierdził, że dziecko musi być ochrzczone w obrządku prawosławnym, a co za tym idzie, matka także. Sam zresztą wybrał dla niej imię Katarzyna. Druga wersja mówi, że została ochrzczona w cerkwi w 1705 r., będąc już kochaną cara.
Piotr Wielki, Paul Delaroche, domena publicznaPrzeszłość Marty nie przeszkadzała Piotrowi Wielkiemu i mimo wszystko pragnął ją poślubić. Zresztą nic nie stało na przeszkodzie, ponieważ pierwsza żona cara- Eudoksja Łopuchina, została zesłana do zakonu.
Jak piszą historycy, Piotr poślubił Katarzynę dwukrotnie.
Pierwszy ślub odbył się w tajemnicy, ponieważ „nawet tak potężny władca jak Piotr Wielki miałby trudności z narzuceniem inflanckiej chłopki narodowi rosyjskiemu w charakterze pani”, dlatego Piotr utrzymywał ich związek w sekrecie. Faktycznie, mając w pamięci bunt i wymordowanie rodziny Piotra, obawiał on się takiej samej sytuacji i utraty poparcia ze strony bojarów (niektóre źródła mówią o potajemnym ożenku w 1707 roku zawartego w Warszawie podczas pobytu Piotra – ale to nie jest udowodnione).
Druga ceremonia, już oficjalna, odbyła się w 1712 r., po incydencie związanym z przegraną bitwą z Turkami. Kiedy Piotr szykował się do poddania, Katarzyna zrobiła mu karczemną awanturę, jak może wielki Car całej Rusi korzyć się przed sułtanem. Wyciągnęła swoje klejnoty (zawsze miała je ze sobą), które do tej pory otrzymała od cara i rozkazała oddać je najeźdźcom. Doskonale wiedziała, że Turków da się przekupić. I nie myliła się. Tym sposobem „kupiono” pokój i uniknięto hańby przegranej. Jej oddanie przechyliło szalę i Piotr podjął decyzję o ślubie.
Katarzynę oficjalnie ogłoszono carycą Katarzyną I Aleksiejewną w grudniu 1721 r., a koronowano w 1724 r. „Gdy ceremonia sięgała punktu kulminacyjnego, Piotr ujął wykonaną specjalnie na tę okazję koronę, którą zdobiły tysiące pereł, diamentów i innych szlachetnych kamieni (w tym rubin wielkości gołębiego jaja) i zwracając się do zgromadzonych, oznajmił: „Jest naszą wolą dokonać koronacji naszej ukochanej małżonki. Następnie włożył koronę Katarzynie na głowę i wręczył jej jabłko. Co ciekawe, nie przekazał jej berła, ostatecznego symbolu monarszej władzy”.
Katarzyna urodziła Piotrowi dwanaścioro dzieci, z których przeżyły tylko Anna i Elżbieta, późniejsza caryca. W 1713 r. ustanowił na jej cześć Order św. Katarzyny.
Niestety małżeństwo nie trwało długo, bowiem Piotr zmarł osiem miesięcy później ( 8 lutego 1725 r.). Przyczyną śmierci 53-letniego władcy była choroba weneryczna, lub gangrena. Ponieważ nie zostawił testamentu, Katarzyna wspólnie z Aleksandrem Mienszykowem, dzięki oparciu armii przejęła władzę. Jej następstwo mogło budzić wątpliwości, ponieważ na krótko przed śmiercią Piotra wyszedł na jaw romans cesarskiej małżonki z bliskim współpracownikiem jej męża, Wilhelmem Monsem, i to właśnie, miało być przyczyną wstrzymania się Piotra przed desygnowaniem jej jako przyszłej cesarzowej. Zresztą Wilhelm został stracony, a jego odciętą głowę zalano spirytusem i umieszczono w słoiku w sypialni carycy. Zresztą car nie miał wyrozumiałości dla romansów żadnej z żon, natomiast sam miał ich niezliczoną ilość. Kochanka Eudoksji wbito w jej obecności na pal,a ją samą wychłostano, natomiast kochankę cara Marię Hamilton, kiedy okazało się, że ma romans, ścięto.
Sprawy polityczne pozostawiła księciu i Radzie, sama natomiast oddała się rozrywkom i prowadziła hulaszczy tryb życia. I to właśnie to oprowadziły do jej przedwczesnej śmierci. Zmarła 17 maja 1727 r. mając zaledwie 43 lata.
Do zasług carycy Katarzyny I zalicza się m.in. prowadzenie liberalnej polityki podatkowej, stworzenie Rosyjskiej Akademii Nauk i patronowanie wyprawie duńskiego kapitana Vitusa Beringa, który miała za zadanie sprawdzenie czy istnieje połączenie azjatyckiej części Rosji z Ameryką. W 1726 r. została odznaczona Orderem Orła Białego.
Z pewnością Marta nigdy nie przypuszczała, że tak potoczy się jej życie. Ale jak to się często zdarza nie o wszystkim zawsze sami decydujemy. Czasem naszym losem rządzi przypadek, a czasem pewien splot nieprzewidzianych wydarzeń.
W 1836 r. we Francji wybuchła sensacja, jakoby odnaleziono i opublikowano rzekomo zaginiony testament Piotra Wielkiego. Wydawcy podali, że testament odnalazł kawaler d’Éon w tajnym archiwum Elżbiety Pietrowny w 1757 r. Ciekawe, że Charles d’Éon de Beaumont (1728-1810), żołnierz i szpieg, naprawdę był w Petersburgu, gdzie spędził połowę życia udając kobietę.
Szybkie pismo Piotra Wielkiego (powyżej) w porównaniu z jego bardziej czytelnym, schludnym pismem (poniżej), domena publiczna
Historia prawdziwego Kopciuszka. Córka biednego chłopa została władczynią wielkiego imperium
https://www.rbth.com/history/330742-peter-great-and-his-women